Ethno World - Etniczne instrumenty Świata Ethno World - Etniczne instrumenty Świata

Kapela Brodów

muzyka ethno-world » Muzyka Polska

  • www.kapelabrodow.com
    www.kapelabrodow.com

Kapela Brodów w składzie
Anna Broda- śpiew, cymbały ,bęben
Witold Broda – skrzypce, lira korbowa, suka biłgorajska
Maciej Kaziński – fidel, gemshorn, suka biłgorajska, basy kaliskie
Jacek Mielcarek – klarnet
Adam Strug – śpiew, fisharmonia

Realizacja nagrań i mastering :
Ewa Guziołek- Tubelewicz

Wydana przez Kapelę Brodów płyta, zawierająca ludowe pieśni maryjne, jest jedną z wielu, które ukazały się w ostatnim czasie. Repertuar ten jednak, a także sposób jego wykonania, ma w sobie coś, co wyróżnia go z pośród innych, podobnych prezentacji. Na uwagę zasługuje przede wszystkim dobór pieśni, które w większości należą do najstarszych, sięgających od XVII do XIX wieku przekazów tego gatunku. Teksty pełne poetyckich metafor zawierają w sobie głębię teologicznej myśli wyrażoną prostym, zrozumiałym dla ludu językiem, nie pozbawionym jednak swoistego piękna charakterystycznego dla staropolskiej liryki. Melodie, poprzez „szlachetność” rysunku linii melodycznej, czerpią wątki i motywy ze spuścizny chorałowej, która przez wieki kształtowała porządek stylistyczny kościelnej muzyki. Melodie te przejęte, przyswojone przetworzone przez ludowych wykonawców a zarazem odbiorców do dziś stanowią swoisty normatyw poczucia sakralności, ciągle jeszcze obecny w intuicyjnym poczuciu estetyki w tradycyjnej kulturze muzyczno-religijnej.

Wykonawcy pieśni maryjnych utrwalonych na płycie częściowo wykorzystali materiały z Archiwum Muzycznego Folkloru Religijnego z Instytutu Muzykologii KUL, częściowo zaś oparli się na własnych, zebranych w terenie materiałach. Wykorzystanie materiałów źródłowych postawiło jednak wykonawców przed dość trudnym problemem: czy pozostać wiernym oryginalnemu wzorcowi wykonawczemu, czy też przetworzyć go w taki sposób, aby przybliżyć wykonywany repertuar upodobaniom i gustom współczesnego odbiorcy. Kapela Brodów potraktowała ten problem z całą powagą, dając wyraz dużej wrażliwości na utrwalone tradycją normy wykonawcze. Wydane na płycie nagrania cechuje dbałość o szczegóły charakterystyczne dla lokalnych tradycji muzycznych, a zarazem pewien margines swobody wykonawczej, mieszczący się jednak w ramach wspomnianego normatywu. Dodanie wykonywanym pieśniom towarzyszenia ludowego instrumentarium (lira korbowa, skrzypce, cymbały, fisharmonia) nadaje tymże wykonaniom szczególnego uroku poprzez osobliwy klimat brzmieniowy, który nie kłóci się z praktyką wykonawczą tego gatunku – pieśnią maryjnym bowiem, szczególnie podczas odprawianych przy kapliczkach nabożeństw majówkowych towarzyszyli czasem ludowi instrumentaliści. Zwyczaj towarzyszenia instrumentalnego do ludowych pieśni religijnych był obecny także w czasie domowego muzykowania – o czym wielokrotnie wypowiadali się ludowi śpiewacy.

Należy wyrazić nadzieje, że płyta wydana przez Kapelę Brodów zyska aprobatę współczesnego odbiorcy, szczególnie tego, dla którego tradycyjna kultura ludowa stanowi bezcenny skarb narodowego dziedzictwa.


Ludowe pieśni maryjne

Wśród cech charakterystycznych dla polskiej pobożności wymienia się jej mocne zakorzenienie w tradycji, a także specyficzne ukierunkowanie na kult maryjny przenikający wszystkie przejawy życia religijnego. Nie byłoby w tym nic dziwnego – podobną specyfikę ludowej religijności można spotkać także w innych krajach Europy (Włochy, Hiszpania, Austria) oraz wśród wyznawców prawosławia – gdyby nie fakt, że intensywność oraz skala tego zjawiska jest nieporównywalna. Maryjność, która w innych krajach stanowi osobliwy koloryt pobożności lokalnych społeczności, w Polsce ma charakter powszechny i stanowi swego rodzaju fenomen uwarunkowany zarówno historycznie jak i kulturowo. Patrząc z dystansu ponad tysiącletniej historii chrześcijaństwa w Polsce trudno nie dostrzec, że spoiwem ciągłości tych dziejów jest głęboka wiara w szczególną opiekę Maryi, która przyjąwszy oficjalne miano „Królowej Polski”, w trudnych chwilach wspiera i wspomaga swój naród.

Kult maryjny ma istotne znaczenie dla zrozumienia tradycyjnej pobożności polskiego ludu, w której pierwiastek maryjny jest tak głęboko wpisany w kulturę religijną, że można go nazwać czynnikiem kulturotwórczym. Potrzeba uzewnętrznienia najgłębszych przeżyć i uczuć sprawia, że ludowy twórca muzyką, obrazem czy zwrotką pieśni stara się wypowiedzieć swoje skrywane czasem radości troski i smutki, adresując je do osoby Maryi, która w jego przekonaniu potrafi go zrozumieć. Maryja, jako adresatka artystycznej wypowiedzi ludowego twórcy, jest rozumiana jako uosobienie wszystkich najpiękniejszych przymiotów ludzkiej matki, która stając się Matką Boga została wybrana na pośredniczkę pomiędzy człowiekiem a Bogiem. W ludowych pieśniach maryjnych wątki boskiego macierzyństwa, a także motywy pośrednictwa są mocno podkreślane i występują w każdej prawie maryjnej pieśni.

Kult maryjny, mocno akcentowany w liturgii kościelnej, w ludowej recepcji przenosi się przenosi się na codzienne życie człowieka jako rozciągnięty w czasie osobliwy rodzaj relacji pomiędzy przeżywaną codziennością a oczekiwana wiecznością. Osoba Matki Chrystusowej spełnia tu wyjątkową rolę jako pośredniczka pomiędzy niebem a ziemią. Jej życie, wpisane w ewangeliczną opowieść o historii zbawienia, jest w rozumieniu indagowanych informatorów czymś w rodzaju kontekstu , w który wpisuje się osoba Jezusa. Ludowy kult maryjny zdaje się potwierdzać to specyficzne uwarunkowanie, które zachodzi pomiędzy osobami Jezusa i Maryi.

Obecny w świadomości wierzących fakt bezpośrednich relacji pomiędzy życiem codziennością i śmiercią Chrystusa, a życiem jego Matki sprawia, że nurt maryjny w polskiej religijności przeżywany jest równolegle do nurtu chrystusowego. Jeżeli więc rok kościelny, uznany za chronologicznie powtarzany cykl rozważań ewangelicznych od narodzin Jezusa do jego śmierci i zmartwychwstania, to analogicznie możemy mówić o cyklu roku maryjnego. Ma to ścisły związek z pieśniami maryjnymi, które jako jedyny gatunek dają się uszeregować w cykl roczny. Tematyczne uporządkowanie pieśni maryjnych zgodnie z chronologią roku liturgicznego jest obecne w Kościele od dawna – bezpośrednim tego wyrazem są tajemnice różańcowe, które są odtworzeniem życia Chrystusa przeżywanego przez jego matkę. Cykl wydarzeń: radosnych, bolesnych i chwalebnych rozważanych w różańcu staje się kanwą tematyczną pieśni maryjnych. Chcąc więc zrozumieć istotę ludowej pobożności maryjnej, należy poszukać analogii pomiędzy życiem Maryi jako matki Jezusa a życiem człowieka wierzącego przeżywającego w podobny sposób to, co było treścią życia Matki Zbawiciela. To współprzeżywanie ma charakter nie tylko symboliczny, ale często emocjonalny poprzez znajdywanie podobieństwa pomiędzy własnymi życiowymi doświadczeniami a życiem Maryi. Fakt ten sprawia, że pieśni maryjne dla wykonawcy są sposobem wyrażenia jego najgłębszych uczuć i emocji w stosunku do tej osoby, której życie było podobne do naszego.

Ludowe pieśni maryjne stanowią ważny element w historii i rozwoju polskiej twórczości pieśniowej. Można je spotkać we wszystkich prawie rękopiśmiennych i drukowanych kancjonałach i śpiewnikach dawnych i najnowszych, w których ich ilościowa zawartość ciągle wzrasta. Poszerza się również treść i funkcja zawartych w źródłach śpiewnikowych pieśni. Można też śmiało stwierdzić, że gatunek pieśni maryjnych należy do najliczebniejszych wśród udokumentowanych przekazów pieśni z żywej tradycji. Pieśni te charakteryzuje ponadto wyjątkowa żywotność, ponieważ jeszcze dziś znane są i wykonywane powszechnie przekazy sięgające XVI w. niektóre z nich z biegiem czasu uległy daleko posuniętym transformacjom, ulegając czy to lokalnym wzorcom wykonawczym, czy też subiektywnym manieryzmem; w większości jednak zachowały swój archaiczny charakter i genetyczne związki z dawną tradycją o chorałowej proweniencji.

Ze względu na bogatą treść i rozległe związki z innymi gatunkami, dość trudno jest dokonać typologii pieśni maryjnych. Jedynym kryterium, które w miarę porządkuje ten materiał wydaje się być funkcja, rozumiana jako odniesienie do czasu i miejsca wykonania, oraz związek z obrzędem czy zwyczajem. Biorąc pod uwagę powyższe kryterium, możemy wyróżnić trzy grupy pieśni maryjnych:

Pieśni związane z rokiem kościelnym, które wykonywane są zgodnie z chronologią uporządkowanych wydarzeń przedstawionych w przeżywanym cyklu.

Pieśni wykonywane w określonym miejscu (np. w czasie nabożeństw kościelnych, w domach, przy figurkach, w czasie pielgrzymek, itp.) lub związane z czynnościami nabożnymi wykonywanymi w miejscu do tego przeznaczonym.

Pieśni funkcjonujące w ramach obrzędu lub zwyczaju, który powtarzany jest niezależnie od miejsca i czasu.

Do pierwsze grupy należą takie pieśni maryjne, które funkcjonują w ramach innych gatunków, jedna ich tematyka wyraźnie wskazuje na ich maryjny charakter – np.: pieśni adwentowe, niektóre kolędy i pastorałki, znaczna część pieśni pasyjnych, niektóre pieśni wielkanocne i inne. Do tej grupy zaliczyć można również takie pieśni maryjne, które związane są z porą dnia – np.: poranne (Godzinki), śpiewane w południe (Anioł Pański) czy też wieczorne.

Drugą grupę stanowią pieśni wykazujące związek z miejscem kultu maryjnego (np.: pieśni do MB Częstochowskiej, Kalwaryjskiej, itp.), oraz takie, które wykonywane są w związku z miejscem funkcjonowania zwyczaju (np.: w czasie peregrynacji obrazu)

W trzeciej z wymienionych grup mieszczą się pieśni związane z liturgicznym obrzędem (np.: z pogrzebem) albo z ludowym zwyczajem (np.: śpiewaniem przy kapliczkach w maju).

Wyróżnione trzy grupy nie obejmują całokształtu niezwykle bogatej tematyki pieśni maryjnych śpiewanych przez ludowych wykonawców; nie mówią też nic o różnorodności stylów i form muzycznych; dają jednak przybliżony obraz tego niezwykłego fenomenu kulturowego, jakim jest ludowa pobożność maryjna w Polsce, która inspiruje twórców do poszukiwania coraz to nowych form artystycznego wyrazu.


Antoni Zoła

 
Powered by Quick.Cart
Copyright © 2010 A.A. BasztA